O autorze
Agata Kwiatkowska - z powołania społeczniczka i aktywistka z wykształcenia politolog i specjalista zdrowia publicznego. Członkini zarządu Fundacji Edukacji Społecznej. Obecnie pracę zawodową łączy z pisaniem doktoratu w Instytucie Studiów Społecznych im. Profesora Roberta B. Zajonca na Uniwersytecie Warszawskim. Aktywnie działa na rzecz rozwoju filozofii redukcji szkód w polskiej nauce, a także polityce społecznej i zdrowotnej w kraju i za granicą.

Z pewnych rzeczy się nie wyrasta!

Według szacunków Światowej Organizacji Zdrowia liczba osób zakażonych HIV sięga 35 milionów, z czego 2,8 miliona to ludzie po 50 r.ż. W Polsce w grupie wiekowej 50+ wykryto w ubiegłym roku 95 nowych przypadków. Zdaniem epidemiologów to zaledwie wierzchołek góry lodowej, ponieważ osoby w wieku okołoemerytalnym, przekonane, że problem zakażeń ich nie dotyczy, bardzo rzadko wykonują testy na HIV. Duża część społeczeństwa nie zdaje sobie sprawy, że w HIV/AIDS nie obowiązuje bariera wieku.

Uważa się powszechnie, że wirus dotyka jedynie ludzi młodych, którzy mają wykazywać większą skłonność do zachowań ryzykownych. Nie postrzega się osób po 50-tce jako seksualnie aktywnych albo stosujących substancje psychoaktywne w formie dożylnej. Tymczasem z badań przeprowadzonych na Uniwersytecie Columbia wynika, że czynniki ryzyka zakażenia HIV mogą występować u 45% osób w wieku 50+. Co istotne, postawy, przekonania i stereotypy dotyczące starszych dorosłych mają wpływ nie tylko na podejmowanie przez osoby po 50-tce nieodpowiedzialnych działań, ale też na programy profilaktyczne, edukację i opiekę zdrowotną.



Ryzykowne zachowania seksualne

Podstawową drogą zakażenia HIV są kontakty seksualne. Wbrew stereotypowym przekonaniom osoby w wieku 50+ potrafią być w tej sferze równie aktywne, co ludzie młodzi. Wiele osób po 50-tce niedawno straciło partnera albo zdecydowało się na rozwód. Często zawierają nowe znajomości i wchodzą w nowe relacje, również o charakterze seksualnym. Nie mają jednak niezbędnej wiedzy na temat bezpiecznego seksu i nie zawsze są świadome, jak ważne jest regularne testowanie się i rozmowa z lekarzem. Z badań National Survey of Sexual Health and Behavior wynika, że single w wieku dojrzałym wykazują większą skłonność do nieodpowiedzialnych zachowań seksualnych niż osoby młodsze. Ponieważ nie muszą się już przejmować niechcianą ciążą, niechętnie używają prezerwatyw i nie postrzegają seksu bez zabezpieczenia jako zachowania ryzykownego. W efekcie, w grupie wiekowej 45-60 prezerwatywy stosowane są w zaledwie co 10 akcie seksualnym. Wśród osób powyżej 60 r.ż. odsetek ten jest jeszcze niższy (ryc. 1).



Źródło: National Survey of Sexual Health and Behavior

Choć na zakażenia najbardziej narażone są osoby często zmieniające partnerów, HIV występuje także u osób pozostających w stałych związkach, które nie widzą potrzeby, żeby używać prezerwatyw. Warto w tym miejscu zaznaczyć, że w kobiet po 50-tce często występują zmiany fizjologiczne w obrębie narządów płciowych, które ułatwiają zakażenie. Duże znaczenie dla wzrostu liczby zakażeń HIV po 50 r.ż. ma również powszechne stosowanie środków wspomagających sprawność seksualną.

Brak edukacji

Osoby zajmujące się promocją zdrowia rzadko rozmawiają z seniorami na temat zapobiegania HIV/AIDS. Programy profilaktyczne są z reguły kierowane do innych grup wiekowych. Powszechne jest przekonanie, że osoby po 50-tce tracą popęd seksualny i przechodzą na erotyczną emeryturę,
w związku z czym nie są narażone na zakażenia za pośrednictwem kontaktów seksualnych. Od tych stereotypów nie są wolni również pracownicy podstawowej opieki zdrowotnej. Lekarze często nie zadają pacjentom w wieku 50+ pytań dotyczących ich zachowań seksualnych i nie proponują im wykonania testów w kierunku HIV. Tym sposobem podczas rutynowych wizyt lekarskich wiele zakażeń jest przeoczanych. Z drugiej strony sami zainteresowani niechętnie dzielą się z lekarzami informacjami dotyczącymi swojego życia seksualnego. Albo nie zdają sobie sprawy z wagi tych zagadnień dla profilaktyki HIV/AIDS, albo uznają te tematy za zbyt osobiste i wstydliwe.

Bariera wstydu

Osoby w wieku 50+ uznają swoją seksualność za prywatną sprawę, o której nie przystoi mówić otwarcie. Nie czują się komfortowo rozmawiając o swoim życiu erotycznym i upodobaniach seksualnych. HIV/AIDS jest dla wielu z nich tematem tabu. Odczuwają wstyd lub strach przez wykonaniem testu i z tego względu odwlekają wizytę w laboratorium czy punkcie konsultacyjno-diagnostycznym. Boją się negatywnych konsekwencji społecznych zakażenia – odrzucenia, dyskryminacji i stygmatyzacji, które w grupie 50+ mogą być silniejsze niż u osób młodszych. Z tego też względu często ukrywają przed partnerami, rodziną i znajomymi informację pozytywnym wyniku testu. Zdarza się również, że nie podejmują stosowanego leczenia. Osoby po 50-tce zakażone HIV są niejako podwójnie wykluczone. Z badań wynika, że 68% spotyka się jednocześnie z dyskryminacją ze względu na wiek i stygmatyzacją związaną z HIV/AIDS.

Ignorowanie symptomów

Część symptomów HIV/AIDS może zostać zignorowana zarówno przez samych zakażonych, jak i przez lekarzy. HIV – zanim przerodzi się w AIDS – często daje objawy o niewielkim stopniu nasilenia albo przebiega bezobjawowo. Pierwsze symptomy zakażenia są zwykle niespecyficzne (m.in. zmęczenie, utrata wagi, zmniejszenie apetytu czy nocne poty). Osoby w wieku 50+ często uznają je za naturalne oznaki starzenia i nie odczuwają potrzeby dalszej diagnostyki. Do lekarza zgłaszają się dopiero w momencie wystąpienia objawów o znacznym stopniu nasilenia, kiedy choroba jest już rozwinięta.


Osoby w wieku 50+ zakażają się HIV (http://portal.abczdrowie.pl/hiv-i-aids) w ten sam sposób, co osoby młodsze. Mają jednak mniejszą wiedzę na temat transmisji wirusa i zapobiegania HIV/AIDS. Stereotypy związane z wiekiem powodują, że ludzie po 50-tce nie otrzymują informacji na temat dróg zakażeń i profilaktyki.
W związku z postępującym procesem starzenia się społeczeństwa rozprawienie się ze stereotypami dotyczącymi wieku i dyskryminacją ze względu na wiek wydaje się zadaniem kluczowym. Osoby po 50-tce powinny być bardziej świadome czynników ryzyka zakażeń, zaś pracownicy ochrony zdrowia i osoby odpowiedzialne za programy z zakresu promocji zdrowia powinny zadbać o to, by przekaz dotyczący profilaktyki HIV trafił także do starszych dorosłych. Najlepszym sposobem zapobiegania zakażeniom HIV po 50-tce jest odpowiednia edukacja.

Przeczytaj więcej o seksie po 50. - http://portal.abczdrowie.pl/seks-po-50.

Źródła:

Charles A. Emlet, „You're Awfully Old to Have This Disease”: Experiences of Stigma and Ageism in Adults 50 Years and Older Living With HIV/AIDS, The Gerontologist 2006; 46(6): 781-790.

Dorota Milaszewski, Elise Greto, Tanya Klochkov i Esme Fuller-Thomson, A systematic review
of education for the prevention of HIV/AIDS among older adults, J Evid Based Soc Work 2012; 9(3):213-30.

Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego – Państwowy Zakład Higieny
http://www.pzh.gov.pl/page/

National Institute of Aging
http://www.nia.nih.gov/

National Survey of Sexual Health and Behavior
http://www.nationalsexstudy.indiana.edu/

Gary Pratt, Kate Gascoyne, Katherine Cunningham, Anne Tunbridge, Human Immunodeficiency Virus (HIV) in Older People, Age Ageing 2010; 39(3):289-294.

Andrea Sankar, Andrea Nevedal, Stewart Neufeld, Rico Berry i Mark Luborsky, What do we know about older adults and HIV? A review of social and behavioral literature, AIDS Care 2011;23(10):1187-207.

Luis Scaccabarrozzi, HIV Prevention and Older Adults
http://www.thebody.com/content/64420/hiv-prevention-and-older-adults.html
Trwa ładowanie komentarzy...